Ostroga piętowa – czy fala uderzeniowa pomaga?

Tak, fala uderzeniowa zmniejsza ból pięty przy ostrodze, zwłaszcza gdy trwa on od miesięcy. Boli jednak zwykle nie sam kostny kolec, tylko przeciążone rozcięgno podeszwowe, i to ono jest celem leczenia. Najlepiej działa połączenie fali z ćwiczeniami rozciągającymi rozcięgno i treningiem siłowym łydki. Gdy ból jest świeży, zaczynamy od ćwiczeń.

Czym jest ostroga piętowa i co właściwie boli?

Rozcięgno podeszwowe to mocny pas tkanki pod stopą. Zaczyna się na spodniej stronie kości piętowej, biegnie do palców i podtrzymuje łuk stopy. Ostroga piętowa to kostny wyrostek na kości piętowej, w okolicy przyczepu rozcięgna. Widać go na zdjęciu RTG.

Ostroga jest częsta. W badaniu, w którym obejrzano zdjęcia RTG stóp 216 osób w wieku 62–94 lat, miała ją ponad połowa z nich. Osoby z ostrogą prawie osiem razy częściej miały otyłość i ponad cztery razy częściej ból pięty – obecnie albo w przeszłości.

Ważniejsze jest to, co dzieje się obok ostrogi. W badaniu 530 osób po pięćdziesiątce z czterech przychodni lekarzy rodzinnych każdą stopę sprawdzono na zdjęciu RTG i w USG. Ostrogę miała mniej więcej co czwarta stopa, pogrubione rozcięgno – prawie co druga. Sama ostroga, bez pogrubionego rozcięgna, zdarzała się rzadko: w 6 stopach na 100. Osoby z bólem pięty ponad dwa razy częściej miały obie zmiany naraz.

Gdzie jest ostroga, tam zwykle jest też przeciążone rozcięgno. W badaniu 174 osób z zapaleniem rozcięgna podeszwowego, obserwowanych od 5 do 15 lat, ostroga widoczna na początku obserwacji nie zmieniała szans na to, że ból minie. Dlatego leczymy rozcięgno i to, co je przeciąża, a nie obraz na zdjęciu.

Jakie objawy daje ostroga piętowa?

Typowy jest ból pod piętą, najczęściej bliżej jej wewnętrznej strony. Najmocniej boli przy pierwszych krokach po nocy albo po dłuższym siedzeniu. Po kilku minutach chodzenia ból zwykle słabnie, a wraca pod koniec dnia, po długim staniu lub marszu. Przy ucisku kciukiem łatwo trafić na jeden tkliwy punkt.

Jeśli boli tył pięty albo ścięgno tuż nad nią, to częściej sprawa ścięgna Achillesa niż rozcięgna. To inny problem i inne ćwiczenia.

Dlaczego rozcięgno podeszwowe się przeciąża?

W badaniu, w którym porównano 50 osób z zapaleniem rozcięgna podeszwowego z dwa razy liczniejszą grupą osób w tym samym wieku, bez bólu pięty, wyróżniły się trzy rzeczy:

• Sztywny staw skokowy. Osoby, które przy prostym kolanie nie mogły w ogóle unieść stopy w kierunku goleni, chorowały ponad 20 razy częściej niż osoby z zakresem powyżej 10 stopni. Ten ruch to zgięcie grzbietowe stopy. Gdy go brakuje, przy każdym kroku stopa szuka ruchu gdzie indziej, a rozcięgno pracuje w gorszych warunkach.
• Masa ciała. Osoby z otyłością chorowały ponad pięć razy częściej niż osoby z prawidłową masą ciała.
• Praca na stojąco. Ci, którzy większość dnia pracy spędzali na nogach, chorowali około trzy i pół raza częściej.

Sztywna kostka okazała się w tym badaniu najważniejsza. Zakres ruchu w stawie skokowym da się zmierzyć i poprawić. Znaczenie może mieć też ustawienie stopy – piszemy o nim we wpisach o płaskostopiu nabytym i o nadpronacji.

Jak sprawdzić, czy to rozcięgno?

Rozpoznanie opiera się na objawach i badaniu: gdzie boli, kiedy boli i który punkt jest tkliwy. Do tego dochodzi sprawdzenie, co może rozcięgno przeciążać – ile ruchu ma staw skokowy, jak silna jest łydka i jak stopa pracuje w staniu i podczas chodu.

Gdy trzeba potwierdzić rozpoznanie, rozcięgno dobrze widać w USG. Przegląd 23 badań obrazowych u osób z przewlekłym bólem pięty pokazał, że ich rozcięgno było średnio o ponad 2 mm grubsze niż u osób bez bólu. Grubość powyżej 4 mm przemawia za zapaleniem rozcięgna. Ostrogę na RTG osoby z bólem pięty też miały częściej – ale, jak widać wyżej, zwykle razem z pogrubionym rozcięgnem.

Czy fala uderzeniowa pomaga na ostrogę piętową?

Tak. W badaniu 245 osób z bólem pięty, któremu nie pomogło wcześniejsze leczenie, połowa dostała trzy zabiegi falą radialną, a połowa zabieg pozorny. Po 12 tygodniach ból zmniejszył się średnio o 72% po fali i o 45% po zabiegu pozornym. Dobry wynik leczenia miało 61% osób po fali i 42% po zabiegu pozornym, a po roku przewaga fali była jeszcze wyraźniejsza. Nie zaobserwowano poważnych skutków ubocznych.

Przegląd 22 badań z udziałem prawie 2,3 tysiąca osób z bólem pięty potwierdził, że fala – niezależnie od siły – częściej niż zabieg pozorny kończyła się dobrym wynikiem.

Fala działa najlepiej razem z ćwiczeniami. W badaniu 152 osób, którym pięta dokuczała co najmniej od roku, mimo co najmniej trzech wcześniejszych sposobów leczenia, wszyscy dostali trzy zabiegi falą, a połowa dodatkowo przez 8 tygodni rozciągała rozcięgno. Po dwóch miesiącach z leczenia była zadowolona co trzecia osoba z samą falą i więcej niż połowa z falą i ćwiczeniami.

Przy świeżym bólu kolejność jest inna. W badaniu 102 osób, u których ból pięty trwał nie dłużej niż 6 tygodni i nie był jeszcze leczony, porównano 8 tygodni ćwiczeń rozciągających rozcięgno z trzema zabiegami falą. Po dwóch miesiącach zadowolonych było 65% ćwiczących i 29% leczonych falą. Po 15 miesiącach wyniki obu grup się wyrównały.

Dlatego przy bólu sprzed kilku tygodni zaczynamy od ćwiczeń, a falę dokładamy, gdy ból trwa dłużej albo ćwiczenia same nie wystarczają. Więcej o tym, jak przebiega zabieg falą uderzeniową i czy boli, piszemy w osobnym wpisie.

Jakie ćwiczenia pomagają na ostrogę piętową?

Rozciąganie rozcięgna podeszwowego. Usiądź, połóż chorą stopę na kolanie drugiej nogi, chwyć palce i przyciągnij je w stronę goleni, aż poczujesz napięcie pod łukiem stopy. Drugą ręką możesz wyczuć, jak rozcięgno się napina. Powtarzaj kilka razy w ciągu dnia.

W badaniu 101 osób, którym pięta dokuczała od co najmniej 10 miesięcy, połowa rozciągała rozcięgno w ten sposób, a połowa rozciągała ścięgno Achillesa w staniu. Po 8 tygodniach osoby rozciągające rozcięgno miały mniejszy ból przy pierwszych krokach rano i częściej były zadowolone z leczenia. Dwa lata później, gdy wszyscy uczestnicy tego badania ćwiczyli już rozciąganie rozcięgna, ból zmniejszył się u 94% z 66 osób, które odpowiedziały na ankietę, a 92% było zadowolonych.

Trening siłowy łydki. Wspięcia na palce jednej nogi, z palcami uniesionymi na zwiniętym ręczniku albo na klinie. Uniesione palce napinają rozcięgno, więc pracuje ono razem z łydką. Ruch powolny, w górę i w dół, z obciążeniem, które z czasem rośnie.

W badaniu 48 osób z zapaleniem rozcięgna potwierdzonym w USG wszyscy dostali wkładki do butów. Połowa codziennie rozciągała rozcięgno, a połowa co drugi dzień robiła takie wspięcia na jednej nodze, z ręcznikiem pod palcami i rosnącym obciążeniem. Po 3 miesiącach osoby z treningiem siłowym oceniały swoją stopę wyraźnie lepiej. Po roku obie grupy wyszły podobnie, więc trening siłowy przede wszystkim przyspieszał poprawę.

Gdy staw skokowy jest sztywny, dokładamy ćwiczenia na zgięcie grzbietowe stopy – opisujemy je we wpisie o ruchomości stopy.

Czy wkładki i taping pomagają przy ostrodze?

Wkładki podpierają łuk stopy i zmieniają rozkład nacisku pod nią. Przegląd 19 badań z udziałem 1660 osób z bólem pięty pokazał, że po 7–12 tygodniach wkładki zmniejszały ból bardziej niż wkładki pozorne. Co dokładnie wkładka robi ze stopą, piszemy we wpisie o wkładkach ortopedycznych.

Taping low-Dye podtrzymuje łuk stopy. W badaniu 92 osób z bólem pięty po tygodniu z takim tapingiem ból przy pierwszych krokach był mniejszy niż bez niego. To sposób na pierwsze tygodnie, zanim zadziałają ćwiczenia.

Kiedy ból pięty to poważniejsza sprawa?

Ból rozcięgna potrafi trzymać się długo. W tym samym badaniu 174 osób obserwowanych do 15 lat rok po pierwszych objawach ból miały jeszcze cztery osoby na pięć. Dłużej chorowały kobiety i osoby, którym bolały obie pięty. Dlatego nie warto czekać miesiącami, aż samo przejdzie.

Do lekarza zgłoś się, gdy ból pięty pojawił się po upadku lub skoku, gdy pięta jest obrzęknięta, zaczerwieniona albo ciepła, gdy boli w nocy i w spoczynku, gdy stopa drętwieje, mrowi lub piecze albo gdy bolą też inne stawy.

Jak leczymy ostrogę piętową w Active-Fizjo?

W gabinecie Active-Fizjo w Nadolicach Małych zaczynamy od badania. Pytamy, kiedy i gdzie boli, sprawdzamy tkliwość pięty i rozcięgna. Mierzymy zgięcie grzbietowe stopy, każdą nogę osobno, a siłę łydki – dynamometrem, też każdą stronę osobno. Patrzymy, jak stopa pracuje w staniu i podczas wspięć na palce.

Na tej podstawie układamy plan: ćwiczenia rozciągające rozcięgno i trening siłowy łydki, terapię manualną i taping. Gdy problem leży też w ustawieniu stopy, dobieramy indywidualne wkładki. Przy bólu, który trwa dłużej, dokładamy falę uderzeniową – radialną, raz lub dwa razy w tygodniu. Po kilku tygodniach mierzymy ponownie i porównujemy wyniki.

Tak pracujemy przy bólu pięty i innych przeciążeniach stopy i stawu skokowego.