Rehabilitacja barku – najczęstsze schorzenia i metody leczenia.

Ból barku najczęściej bierze się ze ścięgien stożka rotatorów i tkanek pod wyrostkiem barkowym. Rzadziej stoi za nim zamrożony bark, niestabilność po zwichnięciu albo odcinek szyjny kręgosłupa. Dlatego rehabilitację barku zaczynamy od badania, które ustala, skąd naprawdę boli, a leczymy przede wszystkim ćwiczeniami z obciążeniem dokładanym z tygodnia na tydzień. Terapia manualna, laser wysokoenergetyczny i fala uderzeniowa pomagają w konkretnych sytuacjach.

Dlaczego bark boli tak często?

Bark to najbardziej ruchomy staw w ciele. Duża głowa kości ramiennej opiera się o małą, płytką panewkę łopatki, więc kości same niewiele tu trzymają. Staw stabilizują mięśnie: cztery mięśnie stożka rotatorów, które dociskają głowę kości ramiennej do panewki, oraz mięśnie ustawiające łopatkę. Gdy któryś z nich słabnie albo jest przeciążony, ruch zaczyna boleć.

Dużo zależy też od łopatki. Jeśli porusza się inaczej, niż powinna, bark traci stabilną podstawę – piszemy o tym szerzej we wpisie o odstającej łopatce i bólu barku.

Ból barku to bardzo częsta dolegliwość. W przeglądzie 18 badań, w których sprawdzano, jak często dorośli mają ból barku, w danym momencie dotyczył on od 7 do 26 osób na każde 100.

Jakie są najczęstsze problemy z barkiem?

Ból ścięgien stożka rotatorów. To najczęstsza przyczyna. Kryje się pod wieloma nazwami: zespół ciasnoty podbarkowej, tendinopatia stożka rotatorów, zapalenie kaletki podbarkowej, zespół bolesnego barku. Objawy są podobne: ból z boku ramienia przy unoszeniu ręki, przy sięganiu za plecy i w nocy, gdy leżysz na tym boku. U części osób w ścięgnie odkładają się złogi wapnia i wtedy ból bywa bardzo ostry.

Przerwanie ścięgna stożka rotatorów. Z wiekiem zdarza się coraz częściej i nie zawsze boli. W badaniu, w którym zrobiono USG obu barków 664 mieszkańcom jednej japońskiej wioski, pełne przerwanie ścięgna miała co piąta osoba. Wśród osób przed pięćdziesiątką nie było ani jednej, wśród osiemdziesięciolatków – ponad co trzecia. Dwie trzecie tych przerwań nie dawało żadnych objawów. Przerwane ścięgno nie zawsze oznacza też operację. W badaniu 452 pacjentów z przerwanym ścięgnem stożka rotatorów, które pękło bez urazu, wszyscy zaczynali od zaplanowanego programu fizjoterapii. Przez dwa lata na operację zdecydował się mniej niż co czwarty, najczęściej między 6. a 12. tygodniem ćwiczeń.

Zamrożony bark. Bark stopniowo sztywnieje i boli, aż ręki nie da się unieść ani obrócić na zewnątrz – nawet wtedy, gdy ktoś inny próbuje ją poruszyć. W badaniu 223 pacjentów z zamrożonym barkiem, obserwowanych średnio przez 4,4 roku objawy zaczynały się średnio w wieku 53 lat, a kobiety chorowały częściej niż mężczyźni. Po tym czasie 59% miało bark sprawny jak dawniej albo prawie. U większości pozostałych zostały łagodne dolegliwości, a ciężkie objawy – tylko u 6%. U większości osób zamrożony bark z czasem ustępuje, choć trwa to długo.

Zwichnięcie i niestabilność barku. Po pierwszym zwichnięciu bark może wyskakiwać ponownie. W przeglądzie 10 badań, które objęły 1324 dorosłych po pierwszym zwichnięciu barku do przodu, kolejne zwichnięcie lub uczucie wyskakiwania stawu miało 39% z nich. Wyraźnie częściej zdarzało się to osobom do 40. roku życia, mężczyznom i osobom z bardzo wiotkimi stawami.

Ból z odcinka szyjnego. Szyja potrafi dawać ból w okolicy barku i łopatki. Na kręgosłup wskazuje ból, który zmienia się przy ruchach głowy, schodzi poniżej łokcia, idzie w parze z mrowieniem albo drętwieniem palców, a ruchy samego barku są pełne. Wtedy leczymy szyję – o tym więcej na stronie o fizjoterapii kręgosłupa.

Jak sprawdzić, skąd boli bark?

Najwięcej mówi badanie ruchu. Najpierw unosisz rękę sam, potem rękę porusza fizjoterapeuta. Jeśli bolą i są ograniczone oba ruchy, a najbardziej obrót na zewnątrz, myślimy o zamrożonym barku. Jeśli ruch prowadzony jest pełny, a boli dopiero wtedy, gdy rękę unosisz sam albo pokonujesz opór, problem leży raczej w ścięgnach stożka rotatorów.

Potem sprawdzamy siłę mięśni barku, każdą stronę osobno, i porównujemy chorą rękę ze zdrową. Patrzymy, jak pracuje łopatka i czy ruchy szyi nie wywołują bólu w barku. Pytamy też, czy był uraz, kiedy boli najbardziej i co chcesz znowu robić bez bólu.

Badania obrazowe trzeba czytać razem z wynikiem badania. W badaniu USG barku u 51 mężczyzn w wieku 40–70 lat, których bark w ogóle nie bolał, jakąś zmianę znaleziono u 96% z nich. Pogrubioną kaletkę podbarkową miało 78%, zmiany zwyrodnieniowe w stawie barkowo-obojczykowym 65%, a częściowe przerwanie ścięgna mięśnia nadgrzebieniowego 22%. Sam opis USG czy rezonansu nie mówi więc, co boli. Mówi, co jest w barku – a to, co z tego daje objawy, ustala badanie.

Co pomaga przy bólu barku?

Ćwiczenia z obciążeniem. To podstawa leczenia. W przeglądzie 64 badań, w których pacjentów z bólem barku pod wyrostkiem barkowym losowo przydzielano do różnych metod leczenia, ćwiczenia zmniejszały ból i poprawiały ruchomość lepiej niż brak leczenia i leczenie pozorowane, a równie dobrze jak operacja. Działo się tak zarówno po kilku tygodniach, jak i po dłuższym czasie. Zaczynamy od ruchów, które bark znosi, na przykład obrotów ramienia na zewnątrz z gumą albo hantlem, a potem co tydzień dokładamy obciążenia i przechodzimy do unoszenia ręki coraz wyżej.

Terapia manualna. Mobilizacje stawu pomagają wtedy, gdy ból albo sztywność nie pozwalają normalnie ćwiczyć. W tym samym przeglądzie 64 badań mobilizacje dodane do ćwiczeń szybciej zmniejszały ból w pierwszych tygodniach. Podobnie wyszło w przeglądzie 21 badań nad terapią manualną u osób z bólem ścięgien stożka rotatorów: u pacjentów, którzy do ćwiczeń dostawali terapię manualną, ból spadał średnio o dodatkowy punkt na dziesięciopunktowej skali.

Przy zamrożonym barku – cierpliwie i w granicach bólu. W badaniu 77 osób z zamrożonym barkiem jedna grupa ćwiczyła w granicach bólu, druga miała intensywne rozciąganie i mobilizacje. Po dwóch latach sprawny bark bez bólu miało 89% osób z pierwszej grupy i 63% z drugiej. Dlatego przy zamrożonym barku dobieramy ruchy tak, żeby utrzymać i stopniowo odzyskiwać zakres, nie przekraczając granicy bólu.

Laser wysokoenergetyczny. Pomaga przejść przez okres, w którym ból utrudnia ćwiczenia. W badaniu 70 osób z bólem barku pod wyrostkiem barkowym dziesięć zabiegów laserem wysokoenergetycznym w ciągu dwóch tygodni zmniejszyło ból bardziej niż dziesięć zabiegów ultradźwiękami. W grupie leczonej laserem poprawiły się też ruchomość i siła barku.

Fala uderzeniowa przy zwapnieniach. Gdy w ścięgnie barku są złogi wapnia, pomaga fala uderzeniowa o wysokiej energii. W przeglądzie 28 badań nad falą uderzeniową w bólu barku u pacjentów z przewlekłym zwapniającym zapaleniem ścięgien zmniejszała ona ból, poprawiała sprawność barku i pomagała wchłonąć zwapnienia – czasem znikały całkowicie.

Po zwichnięciu i po operacji ćwiczenia wzmacniają mięśnie stożka rotatorów i łopatki, a potem uczą bark pracy w pozycjach, w których wcześniej wyskakiwał: z ręką uniesioną i obróconą na zewnątrz, przy rzucie, przy podporze. Obciążenie i zakres dokładamy stopniowo, zgodnie z zaleceniami lekarza operującego.

Kiedy z bólem barku trzeba pilnie do lekarza?

Większość bólów barku to sprawa dla fizjoterapeuty. Są jednak sytuacje, w których najpierw trzeba zbadać się u lekarza:

• po upadku lub urazie bark wygląda inaczej niż zwykle albo nie możesz unieść ręki – trzeba wykluczyć zwichnięcie, złamanie i świeże przerwanie ścięgna,
• ból lewego barku lub ramienia idzie w parze z uciskiem w klatce piersiowej, dusznością albo potami – dzwoń pod 112,
• bark jest gorący, czerwony, obrzęknięty, a Ty masz gorączkę,
• ból schodzi z szyi do ręki, a palce drętwieją albo ręka słabnie,
• bark boli w nocy niezależnie od tego, jak leżysz, a do tego chudniesz bez powodu.

Jak wygląda rehabilitacja barku u nas pod Wrocławiem?

W gabinecie Active-Fizjo w Nadolicach Małych pod Wrocławiem pierwsza wizyta zaczyna się od rozmowy i badania. Sprawdzamy zakres ruchu barku, ruch prowadzony i ten wykonywany samodzielnie, pracę łopatki i odcinek szyjny. Siłę mięśni barku mierzymy dynamometrem, każdą stronę osobno, więc wiesz, ile brakuje chorej ręce do zdrowej.

Na tej podstawie układamy plan ćwiczeń, w którym obciążenie rośnie z tygodnia na tydzień. Gdy ból albo sztywność przeszkadzają w ćwiczeniach, dokładamy terapię manualną albo laser wysokoenergetyczny, a przy zwapnieniach w ścięgnach – falę uderzeniową. Po kilku tygodniach badamy ponownie i porównujemy wyniki z pierwszą wizytą.

Tak prowadzimy fizjoterapię po urazach i przeciążeniach barku, rehabilitację po operacji, na przykład po szyciu stożka rotatorów albo stabilizacji barku, oraz diagnostykę sportową osób, które rzucają, pływają, wspinają się albo trenują z ciężarami nad głową.