Łokieć tenisisty – fizjoterapia w Active-Fizjo Wrocław Nadolice Małe

Łokieć tenisisty to przeciążenie ścięgna, które przyczepia się do zewnętrznej strony łokcia i odpowiada za prostowanie nadgarstka. Boli przy chwytaniu, podnoszeniu i podawaniu ręki – najczęściej u osób po czterdziestce, które dużo i z siłą pracują rękami, a tenisiści to tylko część z nich. Podstawą leczenia są ćwiczenia ze stopniowo rosnącym obciążeniem, a terapię manualną, falę uderzeniową, laser i taping dokłada się wtedy, gdy pomagają zmniejszyć ból. U większości osób dolegliwości mijają bez operacji.

Przyczyny i czynniki ryzyka występowania łokcia tenisisty

Po zewnętrznej stronie łokcia wyczujesz kostną wypukłość. To nadkłykieć boczny kości ramiennej. Przyczepiają się do niego mięśnie, które prostują nadgarstek i palce. Kłopot najczęściej dotyczy ścięgna jednego z nich – prostownika promieniowego krótkiego nadgarstka. Pracuje on przy każdym chwycie, bo trzyma nadgarstek w lekkim wyproście, kiedy zaciskasz dłoń. Gdy obciążeń jest więcej, niż ścięgno zdąży znieść, zaczyna boleć. Fachowo mówi się o entezopatii albo tendinopatii nadkłykcia bocznego, czyli przeciążeniu ścięgna w miejscu, gdzie łączy się z kością.

Kogo to dotyczy? W badaniu prawie 4800 dorosłych Finów w wieku 30–64 lat łokieć tenisisty miała mniej więcej jedna osoba na 75. Najczęściej chorowały osoby w wieku 45–54 lat, kobiety i mężczyźni tak samo często. Ci, którzy w pracy wykonywali ruchy powtarzalne i jednocześnie z użyciem siły, chorowali ponad pięć razy częściej niż osoby bez takiej pracy. Palacze i byli palacze – mniej więcej trzy razy częściej niż ci, którzy nigdy nie palili.

Nazwa więc myli. Łokieć tenisisty dostaje mechanik, monter, ktoś, kto sam remontuje mieszkanie albo przez cały weekend przycina żywopłot. Tenisista też, ale nie on jest typowym pacjentem.

Ból jest w łokciu, ale nie zawsze tylko tam leży jego źródło. W badaniu, w którym porównano 16 pacjentów z łokciem tenisisty i 16 zdrowych osób, chorzy mieli słabszy nie tylko chwyt i nadgarstek, ale też bark. U zdrowych ręka dominująca była silniejsza od drugiej, u chorych tej różnicy nie było. Autorzy wiążą to z tym, że bolącej ręki używa się mniej i słabnie ona w całości. Dlatego przy łokciu sprawdzamy też bark i łopatkę – o tym, jak pracuje łopatka, piszemy we wpisie o odstającej łopatce.

Druga sprawa to szyja. Z odcinka szyjnego kręgosłupa wychodzą nerwy, które sterują mięśniami przedramienia. W badaniu 31 osób z bólem po zewnętrznej stronie łokcia i 31 osób zdrowych ból karku albo górnej części pleców zgłaszało 70% osób z bolącym łokciem i tylko 16% zdrowych. Osoby z bolącym łokciem miały też mniejszy zakres zginania i prostowania szyi i częściej czuły ból przy teście, który napina nerw promieniowy. Gdy źródło problemu leży w kręgosłupie, leczymy je w ramach fizjoterapii kręgosłupa.

Zmiany widać też po zdrowej stronie. W przeglądzie 20 badań, z których 17 dotyczyło łokcia tenisisty, osoby z bólem jednego łokcia miały po drugiej, zdrowej stronie niższy próg bólu przy ucisku, były bardziej wrażliwe na ciepło i zimno i wolniej reagowały na bodziec. Autorzy przeglądu zalecają, żeby w rehabilitacji brać pod uwagę także drugą rękę.

Jak rozpoznać łokieć tenisisty?

Typowy obraz to ból po zewnętrznej stronie łokcia, który nasila się przy chwytaniu i podnoszeniu rzeczy dłonią skierowaną w dół: kubka, teczki, torby z zakupami. Boli przy wykręcaniu ścierki, otwieraniu słoika, pracy myszką i śrubokrętem. Ból może schodzić w dół przedramienia, a nacisk na nadkłykieć boczny wskazuje jeden wyraźnie bolesny punkt.

Fizjoterapeuta sprawdza, czy ból wywołuje prostowanie nadgarstka i środkowego palca pod oporem, jak ruchomy jest łokieć i szyja i jak silne są mięśnie ręki i barku po obu stronach. Ważnym pomiarem jest siła chwytu bez bólu: ściskasz dynamometr do chwili, w której pojawia się ból, a urządzenie zapisuje siłę. W badaniu 23 osób z łokciem tenisisty pomiar był najbardziej powtarzalny, gdy liczono średnią z trzech prób. Wtedy dopiero różnica większa niż mniej więcej 9 kg między wizytami oznaczała rzeczywistą poprawę albo pogorszenie, a nie przypadek.

Leczenie łokcia tenisisty

Podstawą są ćwiczenia. W przeglądzie 30 badań z udziałem 2123 pacjentów z łokciem tenisisty ćwiczenia dawały lepsze wyniki niż zabiegi bierne. Zabiegi opisane niżej dokładamy do ćwiczeń, gdy ułatwiają ich wykonywanie.

Ćwiczenia. Liczy się obciążenie, które z czasem rośnie. W badaniu 120 osób, którym łokieć bolał dłużej niż trzy miesiące, wszyscy przez trzy miesiące ćwiczyli codziennie w domu z ciężarkiem, który stopniowo zwiększali. Połowa go podnosiła, druga połowa powoli opuszczała, czyli wykonywała ćwiczenia ekscentryczne. W grupie ćwiczeń ekscentrycznych ból ustępował szybciej, a siła rosła bardziej. W innym badaniu 21 pacjentów z długo trwającym łokciem tenisisty do zwykłej fizjoterapii dodano jedno ćwiczenie ekscentryczne z elastycznym gumowym drążkiem. Po około siedmiu tygodniach ból zmniejszył się w tej grupie średnio o 81%, a w grupie bez tego ćwiczenia – o 22%.

W praktyce zaczynamy od ćwiczeń, które da się wykonać przy niewielkim bólu, i z tygodnia na tydzień dokładamy ciężaru. Gdy badanie pokaże słabszy bark albo łopatkę, ćwiczymy także je.

Terapia manualna. W badaniu 198 osób z łokciem tenisisty osiem wizyt fizjoterapii, na których łączono mobilizacje łokcia z ruchem i ćwiczenia, dawało po sześciu tygodniach wyraźnie lepsze efekty niż czekanie, aż ból minie sam. Po roku większość osób w obu grupach czuła się dobrze, ale ci po fizjoterapii rzadziej sięgali po dodatkowe leczenie, na przykład leki przeciwzapalne. Przegląd 20 badań nad mobilizacjami stawów przy łokciu tenisisty pokazał, że mobilizacje z ruchem (MWM) zmniejszają ból i poprawiają siłę chwytu.

Terapia manualna obejmuje też kręgosłup, gdy badanie wskaże problem w odcinku szyjnym. W przeglądzie 12 badań nad ćwiczeniami i technikami manualnymi przy łokciu tenisisty manipulacje odcinka szyjnego i piersiowego, dodane do ćwiczeń i mobilizacji nadgarstka, zmniejszały dolegliwości w ciągu pierwszych tygodni i miesięcy leczenia.

Fala uderzeniowa. W przeglądzie 9 badań z udziałem 654 pacjentów z łokciem tenisisty silniej zmniejszała ból niż ultradźwięki. Więcej o samym zabiegu piszemy na stronie terapii falą uderzeniową. Sięgamy po nią, gdy ból utrzymuje się mimo ćwiczeń i przeszkadza w ich wykonywaniu.

Laser wysokoenergetyczny i taping. W badaniu 55 pacjentów z łokciem tenisisty wszyscy wykonywali ćwiczenia, a część miała dodatkowo laser wysokoenergetyczny albo taping. Same ćwiczenia pomagały, a laser i taping dodatkowo poprawiały sprawność ręki w codziennych czynnościach.

Jak zapobiegać?

Łokieć tenisisty potrafi wrócić. W amerykańskim badaniu, w którym prześledzono leczenie 576 pacjentów z łokciem tenisisty, w ciągu dwóch lat ból wrócił u 8,5% z nich, czyli mniej więcej u co dwunastej osoby. Dlatego to, co robisz po ustąpieniu bólu, ma znaczenie.

• Ćwiczenia siłowe przedramienia i barku zostaw w planie także wtedy, gdy łokieć przestanie boleć – rzadziej, ale regularnie.
• Przerwy w pracy powtarzalnej. Długie dokręcanie, klikanie czy przycinanie rozłóż na krótsze odcinki.
• Podchwyt. Tam, gdzie się da, podnoś rzeczy dłonią skierowaną do góry i bliżej ciała.
• Stopniowy powrót. Po przerwie wracaj do tenisa, remontu czy pracy w ogrodzie od krótszych sesji.

Kiedy ból łokcia to coś poważniejszego?

Do lekarza zgłoś się, gdy ból pojawił się po upadku albo urazie, łokieć jest spuchnięty lub nie daje się w pełni zgiąć albo wyprostować, drętwieją lub mrowią Cię palce, ręka wyraźnie słabnie albo ból schodzi z szyi do ręki. Wtedy trzeba wykluczyć uraz stawu, ucisk nerwu albo problem z kręgosłupem szyjnym.

Jeśli mimo leczenia ból trwa ponad pół roku, warto skonsultować się z ortopedą. W tym samym badaniu 576 pacjentów mniej więcej co dziesiąta osoba, której ból nie minął po sześciu miesiącach, przeszła operację. W całej grupie operacji w ciągu dwóch lat od rozpoznania wymagało od jednej do trzech osób na sto.

Jak leczymy łokieć tenisisty u nas?

W gabinecie Active-Fizjo w Nadolicach Małych zaczynamy od rozmowy: przy jakich czynnościach boli, od kiedy i co chcesz znowu robić bez bólu. Badamy łokieć i nadgarstek i sprawdzamy zakres ruchu odcinka szyjnego. Dynamometrem mierzymy siłę chwytu – także chwytu bez bólu – oraz siłę mięśni barku, każdą stronę osobno. Te same pomiary powtarzamy w trakcie leczenia.

Na tej podstawie dostajesz plan ćwiczeń, który z tygodnia na tydzień dokłada obciążenia. Terapię manualną, falę uderzeniową, laser albo taping dokładamy wtedy, gdy pomagają zmniejszyć ból i wrócić do ćwiczeń. Po kilku tygodniach badamy ponownie i porównujemy wyniki.

Tak pracujemy przy urazach i przeciążeniach – z osobami, które pracują rękami, i ze sportowcami, którym podczas diagnostyki sportowej sprawdzamy też siłę barku.