Fizjoterapia po porodzie – kiedy iść i co sprawdza fizjoterapeutka?

Do fizjoterapeutki uroginekologicznej najczęściej idzie się po połogu, czyli około 6 tygodni po porodzie, gdy lekarz potwierdzi, że wszystko się goi. Wcześniej, jeśli tak zaleci lekarz albo coś Cię niepokoi. Na pierwszej wizycie fizjoterapeutka sprawdza pracę mięśni dna miednicy i brzucha, oddech, postawę i bliznę po cesarskim cięciu lub nacięciu krocza. Na tej podstawie dobiera ćwiczenia i plan powrotu do aktywności.

Co zmienia się w ciele po porodzie?

Ciąża i poród obciążają przede wszystkim dno miednicy i brzuch. Dno miednicy to warstwa mięśni na dole tułowia, która podtrzymuje pęcherz, macicę i jelito i pomaga trzymać mocz. Przez kilka miesięcy ciąży niesie coraz większy ciężar, a przy porodzie siłami natury mocno się rozciąga.

Nietrzymanie moczu. Przegląd 46 badań z udziałem ponad 10 tysięcy kobiet w ciąży i po porodzie podaje, że po porodzie nietrzymanie moczu dotyczy mniej więcej co trzeciej kobiety, a nietrzymanie stolca – mniej więcej co dziesiątej. Najczęściej dzieje się to przy kaszlu, kichnięciu, śmiechu, skoku albo podnoszeniu dziecka.

Rozejście mięśni prostych brzucha. Dwa pasma mięśnia prostego brzucha łączy pośrodku kresa biała, pas tkanki łącznej. W ciąży rozciąga się ona, żeby zrobić miejsce dla dziecka. W badaniu, w którym 300 Norweżek w pierwszej ciąży obserwowano do roku po porodzie, rozejście na co najmniej dwa palce miało 60% kobiet 6 tygodni po porodzie, 45% po pół roku i 33% po roku. Kobiety z rozejściem i bez niego zgłaszały po roku tyle samo bólu pleców i miednicy.

Blizna. Po cesarskim cięciu blizna bywa tkliwa, twarda albo mało ruchoma. Może przeszkadzać przy schylaniu się, prostowaniu tułowia albo w obcisłych spodniach. Podobnie bywa z blizną po nacięciu lub pęknięciu krocza, która może dawać ból przy siadaniu i przy współżyciu.

Ból miednicy i pleców. Przegląd badań nad bólem miednicy i dolnego odcinka kręgosłupa u kobiet w ciąży i po porodzie pokazał, że po porodzie dokucza on mniej więcej co czwartej kobiecie, a u około 7 na 100 jest na tyle silny, że utrudnia codzienne życie. Boli zwykle okolica kości krzyżowej, spojenie łonowe albo pachwiny.

Część tych zmian z czasem mija sama. W badaniu, w którym 504 kobiety ze Szwecji obserwowano od 3. do 12. miesiąca po porodzie, rozejście brzucha i uczucie ciężaru w pochwie zmniejszały się, a mięśnie dna miednicy nabierały siły. Tyle że nie u każdej i nie tak samo szybko. Dlatego warto sprawdzić, jak jest u Ciebie.

Kiedy iść do fizjoterapeutki po porodzie?

Połóg trwa około 6 tygodni. Na jego koniec przypada zwykle kontrola u ginekologa i to dobry moment, żeby umówić pierwszą wizytę u fizjoterapeutki. Wcześniej idź wtedy, gdy zaleci to lekarz albo gdy coś Cię niepokoi, na przykład boli blizna albo trudno Ci wstać z łóżka.

Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów w zaleceniach dotyczących opieki po porodzie traktuje ten czas jako proces, a nie jedną wizytę: pierwszy kontakt z lekarzem w ciągu 3 tygodni, a pełna ocena zdrowia, w tym powrotu do sprawności, najpóźniej 12 tygodni po porodzie.

Nie musisz mieć objawów, żeby się umówić. Wizyta ma sens także wtedy, gdy chcesz po prostu wiedzieć, od czego zacząć ćwiczenia – także kilka miesięcy albo kilka lat po porodzie.

Warto się umówić szczególnie wtedy, gdy:

• mocz wycieka Ci przy kaszlu, kichaniu, śmiechu, bieganiu albo podnoszeniu dziecka (wysiłkowe nietrzymanie moczu),
• odczuwasz ciężar lub ucisk w pochwie albo w dole brzucha, zwłaszcza pod koniec dnia,
• przy napięciu brzucha, na przykład przy wstawaniu z leżenia, w linii środkowej brzucha pojawia się uwypuklenie,
• blizna po cesarskim cięciu lub nacięciu krocza jest tkliwa, twarda albo ciągnie,
• odczuwasz ból podczas współżycia,
• boli Cię okolica kości krzyżowej, spojenia łonowego albo pachwin,
• chcesz wrócić do biegania, skoków albo treningu siłowego i nie wiesz, czy już możesz.

Jak wygląda pierwsza wizyta? Co sprawdza fizjoterapeutka?

Rozmowa. Wizyta zaczyna się od pytań o przebieg ciąży i porodu, poprzednie porody, operacje, objawy, aktywność i o to, z czym chcesz sobie poradzić.

Badanie funkcjonalne. Fizjoterapeutka ogląda postawę, oddech i to, jak pracuje brzuch, gdy kaszlesz, unosisz głowę z leżenia albo podnosisz coś z podłogi. Sprawdza napięcie tkanek, ruchomość miednicy i bliznę: czy przesuwa się względem tkanek pod spodem i czy boli przy ucisku.

Rozejście brzucha. Szerokość i głębokość rozejścia ocenia się palcami nad pępkiem, na jego wysokości i poniżej. Liczy się nie tylko to, ile palców się mieści. Ważniejsze jest, czy przy napięciu brzucha kresa biała się napina, czy ugina się pod palcami.

Dno miednicy. Trzeba sprawdzić, czy mięśnie potrafią się napiąć, utrzymać napięcie i rozluźnić. To ważne, bo samo wyjaśnienie, jak ćwiczyć, często nie wystarcza. W badaniu 47 kobiet, którym krótko, ustnie wytłumaczono ćwiczenia Kegla, poprawnie napięła mięśnie mniej więcej połowa. Co czwarta napinała je tak, że mogło to raczej sprzyjać nietrzymaniu moczu niż mu zapobiegać.

Badanie przezpochwowe może być częścią oceny, ale nie jest wykonywane automatycznie. Fizjoterapeutka najpierw je omawia, a wykonuje tylko za Twoją zgodą. Możesz odmówić albo przerwać je w każdej chwili. Pracę mięśni dna miednicy można też zobaczyć na ekranie dzięki EMG biofeedback: czujnik odczytuje napięcie mięśni, a wykres pokazuje, czy się napinają i czy potrafią się rozluźnić.

Co pomaga po porodzie?

Trening mięśni dna miednicy. To podstawa leczenia nietrzymania moczu. W przeglądzie 65 badań z udziałem ponad 21 tysięcy kobiet w pierwszym roku po porodzie trening mięśni dna miednicy zmniejszał ryzyko nietrzymania moczu o ponad jedną trzecią. W przeglądzie 31 badań z udziałem 1817 kobiet z nietrzymaniem moczu wyleczenie wysiłkowego nietrzymania moczu zgłosiła ponad połowa ćwiczących, a wśród niećwiczących 6 na 100.

Trening nie zawsze polega na wzmacnianiu. Czasem mięśnie są stale napięte i najpierw trzeba nauczyć je rozluźniać, na przykład przy bólu podczas współżycia albo bolesnej bliźnie krocza. Najpierw mięśnie uczą się poprawnie napinać i rozluźniać, potem reagować na oddech, ruch i obciążenie: wstawanie, podnoszenie dziecka, kaszel. W wybranych przypadkach, gdy mięśnie bardzo słabo się napinają, pomaga elektrostymulacja.

Ćwiczenia przy rozejściu mięśni brzucha. W tym samym przeglądzie 65 badań u kobiet po porodzie trening mięśni brzucha zmniejszał odstęp między mięśniami prostymi, mierzony w spoczynku i przy uniesieniu głowy. Ćwiczenia dobieramy do tego, jak brzuch reaguje na ruch, i do Twoich objawów, i łączymy je z oddechem. Pokazujemy też, jak wstawać z łóżka i podnosić dziecko, żeby nie przeciążać brzucha.

Praca z blizną. W badaniu 32 kobiet po co najmniej jednym cesarskim cięciu już dwa zabiegi mobilizacji blizny, raz w tygodniu, sprawiły, że blizna stała się bardziej elastyczna, mniej sztywna i mniej wrażliwa na ucisk. Z blizną pracuje się wtedy, gdy rana jest już zagojona.

Ruch na co dzień. W tym samym badaniu 504 kobiet ze Szwecji te, które wcześnie zaczęły ćwiczyć z małym obciążeniem, bez skoków i biegania, miały z czasem coraz mniejszy ból miednicy. U kobiet, które w ogóle nie ćwiczyły, wysiłkowe nietrzymanie moczu między 3. a 12. miesiącem po porodzie stało się częstsze. Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów w zaleceniach dotyczących ruchu w ciąży i po porodzie zwraca uwagę, że aktywność fizyczna pomaga też chronić przed depresją poporodową.

Kiedy można wrócić do biegania i treningu po porodzie?

Nie ma jednej daty dla wszystkich. Na podstawie międzynarodowej ankiety, w której ponad 100 specjalistów od zdrowia i treningu kobiet po porodzie uzgadniało zalecenia dla biegaczek, przyjęto, że przez pierwsze 3 tygodnie ciało powinno odpoczywać i się regenerować. Potem termin i tempo powrotu ustala się indywidualnie i zwiększa obciążenie stopniowo. Przed pierwszym biegiem warto sprawdzić zdrowie, samopoczucie, obecną sprawność i to, jak trenowałaś przed ciążą.

Przed powrotem do biegania fizjoterapeutka sprawdza, jak pracują brzuch, dno miednicy i oddech i czy blizna nie przeszkadza. Jeśli przy szybkim marszu albo podskokach pojawia się wyciek moczu lub uczucie ciężaru w pochwie, z bieganiem lepiej jeszcze poczekać i zacząć od ćwiczeń.

Kiedy pilnie do lekarza, a nie do fizjoterapeuty?

Fizjoterapia pomaga w powrocie do sprawności, ale niektóre objawy po porodzie wymagają pilnej pomocy lekarskiej. Wymienia je lista objawów ostrzegawczych po porodzie, której uczy się kobiety przed wypisem ze szpitala.

Dzwoń pod 112, gdy pojawia się:

• ból w klatce piersiowej,
• duszność albo trudność ze złapaniem oddechu,
• drgawki,
• myśli o skrzywdzeniu siebie albo kogoś innego.

Pilnie skontaktuj się z lekarzem, gdy:

• krwawienie przesiąka przez podpaskę w ciągu godziny albo pojawiają się skrzepy wielkości jajka lub większe,
• rana po cięciu albo na kroczu się nie goi, jest zaczerwieniona lub sączy się z niej wydzielina,
• noga jest zaczerwieniona, obrzęknięta, bolesna albo ciepła w dotyku,
• masz gorączkę 38°C lub wyższą,
• ból głowy nie mija mimo leków albo towarzyszą mu zaburzenia widzenia.

Jeśli nie możesz się dodzwonić do lekarza, jedź na izbę przyjęć albo dzwoń pod 112.

Jak wygląda fizjoterapia po porodzie w Active-Fizjo?

W gabinecie Active-Fizjo w Nadolicach Małych fizjoterapię uroginekologiczną prowadzi mgr Magdalena Królikowska. Pracuje z kobietami po porodzie siłami natury i po cesarskim cięciu, z nietrzymaniem moczu, rozejściem mięśni brzucha, bólem miednicy i bliznami.

Pierwsza wizyta to rozmowa i badanie: oddech, postawa, brzuch, miednica, blizna i praca mięśni dna miednicy. Każdy etap badania jest wcześniej omawiany i możesz zadać pytanie, odmówić albo przerwać. Na tej podstawie układamy plan: terapia manualna, praca z blizną, trening mięśni dna miednicy (także z EMG biofeedback), ćwiczenia oddechowe, ćwiczenia brzucha i stopniowy powrót do aktywności. Wychodzisz z ćwiczeniami i wskazówkami, które da się zrobić w domu, przy dziecku.

Więcej o tym, z czym można przyjść, przeczytasz na stronie fizjoterapia uroginekologiczna. Wizytę u Magdaleny umówisz przez rejestrację online.